https://www.asrq.ir/ فصلنامه پژوهش های راهبردی ارتش fa daily 1 Sat, 22 Nov 2025 00:00:00 +0330 Sat, 22 Nov 2025 00:00:00 +0330 https://www.asrq.ir/article_237681.html با توجه به اهمیت راهبردی منطقه اوراسیا برای بازیگران مهم بین‌المللی به‌ویژه آمریکا، طی دو دهه گذشته، مناسبات آذربایجان با قدرت‌های متخاصم با ج. ا. ایران گسترش بی‌سابقه داشته و افزایش تنش‌های ج. آذربایجان در رابطه با ایران محتمل است.هدف؛ تبیین پیشرانه‌های ساخت آینده در محیط امنیتی ج. ا. ایران و ج. آذربایجان است. روش؛ در این مقاله توصیفی- تحلیلی، جامعه آماری از کارشناسان عالی، مدیران و مسئولین لشکری و کشوری و اساتید عضو هیئت‌علمی که دارای سابقه پژوهشی در حوزه آینده‌پژوهی و با مسائل کشورهای حوزه قفقاز آشنا هستند به تعداد 30 نفر تعیین گردید. گردآوری اطلاعات به شیوه کتابخانه‌ای و میدانی است. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها به شیوه کمی و کیفی با بهره‌گیری از آزمون خی دو صورت گرفته است.یافته‌ها؛ 575 پیشران (ساخت آینده در محیط امنیتی جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان) شناسایی و پس از امتیازدهی گروه خبرگی به 21 عنوان تلخیص یافت؛نتایج؛ بر این اساس با اهمیت‌ترین پیشران در نتایج مقاله؛ همسویی جمهوری آذربایجان با راهبردهای ضدایرانی، آمریکا و ناتو و رژیم صهیونیستی برای انزوای ژئوپلیتیکی و مهار جمهوری اسلامی ایران و در اولویت بعدی؛ ایدئولوژیک زدایی و ایجاد چالش‌های مذهبی و تلاش برای حذف گرایش‌های مذهبی در منطقه با نگاه لائیسیته به‌عنوان پیشران با اهمیت دوم در بروز تهدیدات امنیتی در محیط امنیتی جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان شناسایی گردید. https://www.asrq.ir/article_237682.html از زمان تشکیل رژیم صهیونیستی در 1948 تاکنون، این رژیم به علت محدودیت جمعیتی، مرزهای پُر تنش، منابع طبیعی اندک، عدم برخورداری از عمق جغرافیایی، محاصره بودن در بین انبوهی از دشمنان سیاسی و ایدئولوژیک و... با دغدغه امنیت مواجه بوده و بنابراین از زمان تأسیس تا حالا، این رژیم برای مقابله با دشمنان خود همواره بر تدوین دکترین نظامی- امنیتی تمرکز ویژه‌ای داشته است. در این بین، جمهوری اسلامی ایران و محور مقاومت به‌عنوان جدی‌ترین و مهم‌ترین تهدید وجودی رژیم صهیونیستی تلقی شده لذا سران این رژیم به-منظور تضعیف و مهار این کانون تهدیدی، دکترین امنیتی- نظامی متعددی مانند اتحاد پیرامونی جدید، آیزنکوت(ضاحیه)، گیدئون، جنگ بین جنگ‌ها(مابام)، توسعه استراتژیک(مومنتوم)، تهاجم‌محور(تنوفا)، تقطیع اقدام و اختاپوس را طراحی، تدوین و مورد کاربست قرار داده‌اند.مؤلفین در این پژوهش به شیوه توصیفی- تحلیلی در تلاش بوده‌اند تا ضمن شناسایی این دکترین، نحوه اجرای آنها را علیه جمهوری اسلامی ایران و محور مقاومت با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، متون و وب‌سایت‌های داخلی و خارجی مورد بررسی قرار دهند. یافته‌های پژوهش نشان داد که این رژیم در مقابل ایران و محور مقاومت در قالب دکترین مذکور اقدامات خود را پیش می‌برد و در این روند از هر ابزار و روشی که بتواند- حتی اگر در زمره مصادیق جنگ کثیف هم باشد- بهره‌برداری به عمل می‌آورد. https://www.asrq.ir/article_237684.html بازی جنگ آمریکا در منطقه آسیا به عنوان یکی از مهم‌ترین و پیچیده‌ترین ابعاد سیاست بین‌الملل معاصر، تحت تأثیر تحولات تاریخی، اقتصادی و نظامی قرار دارد. ازاین‌رو هدف از این تحقیق تعیین ابزارهای اقتصادی-نظامی در بازی جنگ آمریکا است. روش مورد استفاده در این تحقیق، مروری حیطه‌ای است که با بررسی پیشینه پژوهش‌ها در محدوده زمانی 1995-2024 و با استفاده از پایگاه‌های اطلاعاتی معتبر در چارچوب ۶ مرحله‌ای آرکسی و اومالی، به جمع‌آوری و تحلیل دقیق اطلاعات پرداخته شده. یافته‌ها نشان داد: الگوی "بازی جنگ" ایالات متحده برای ایران به وضوح با الگوهای مشابهی که در مورد کشورهای عراق، سوریه و لیبی مشاهده می‌شود، مطابقت دارد. این الگو شامل مراحل مشابهی از تحریم‌های اقتصادی، حملات سایبری و تهدیدات یا حملات نظامی است. در نتیجه این رویکرد نشان‌دهنده یک سیاست خارجی جامع و سیستماتیک است که در کشورهای مختلف قابل مشاهده است و می‌تواند به درک بهتر از تحولات جهانی کمک کند. با تحلیل این الگو، کشورها و تحلیلگران می‌توانند به پیش‌بینی رفتارهای ایالات متحده و واکنش‌های احتمالی خود در برابر این سیاست‌ها بپردازند و استراتژی‌های مناسبی برای مقابله با این تهدیدات طراحی کنند. این درک می‌تواند به کشورهای هدف کمک کند تا با اتخاذ تدابیر مناسب، از تأثیرات منفی این سیاست‌ها کاسته و به تقویت امنیت و ثبات داخلی خود بپردازند. https://www.asrq.ir/article_237685.html دیپلماسی دفاعی، بخشی از قدرت ملی کشورها است که در کنار سیاست خارجی، منبع اعمال قدرت برای ارتقای ظرفیت اقدام و کنش یک کشور در روابط خارجی را شکل می-دهد. اولویت‌ و اهداف سیاست خارجی کشورها مستقیماً تابعی از ساختارهای درونی اعم از شرایط ژئوپلیتیک، نیازهای داخلی، قدرت ملی و تهدیدهای امنیتی، نگرش نخبگان حاکم و نیز کیفیت ساختار نظام بین‌الملل است. جمهوری تاجیکستان نیز از این قاعده کلی مستثنی نیست، تاجیکستان نیز به دلیل دارا بودن اشتراکات فرهنگی، دینی، تاریخی، زبانی، علمی و فناوری و سایر عوامل مؤثر بر همگرایی با ایران، برخوردار است. بنابراین بر اساس واقعیت‌های ژئوپلیتیکی و ژئواکونومیک، طبیعی و منطقی است که ایران تحولات و چالش‌های امنیتی در تاجیکستان را موردتوجه راهبردی قرار دهد. این پژوهش ‌از نوع کاربردی و توسعه‌ای است و به روش توصیفی -تحلیلی با رویکرد آمیخته انجام‌ گردیده است. جامعه آماری این پژوهش به‌صورت هدفمند تعداد 60نفر برآورد و جامعه نمونه‌ی منطبق بر جامعه‌ی آماری و به‌صورت تمام شمار انتخاب‌شده است. تجزیه‌وتحلیل اطلاعات با روش تحلیل محتوا و گفتمان بوده و برای سنجش روایی پرسشنامه‌ از ضریب لاوشه و برای پایایی آن از آلفای کرونباخ استفاده‌شده است. https://www.asrq.ir/article_237687.html عجین شدن با کار، از طریق افزایش انگیزه و انرژی کارکنان در محیط‌های سازمانی، به بهبود عملکرد و کاهش فرسودگی شغلی کمک می‌کند، که این یافته‌ها در بستر نظامی نیز کاربرد دارد (شاوفلی و تاریس، 2014). این پژوهش کیفی با هدف شناسایی عوامل موثر برای فهم و تقویت این مفهوم در بستر نظامی انجام شد تا راهکارهایی برای ارتقای آمادگی عملیاتی و تاب‌آوری سازمانی ارائه دهد. جامعه آماری شامل کارکنان پایور یک نهاد دفاعی بود که از میان آن‌ها، 19 نفر با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند تا داده‌ها به اشباع نظری برسند. مصاحبه‌های عمیق و نیمه‌ساختاریافته ابزار اصلی گردآوری داده‌ها بودند و تحلیل آن‌ها با نرم‌افزار MAXQDA و رویکرد نظریه داده‌بنیاد انجام شد. یافته‌ها نشان داد که بهبود ادراک‌ها، انعطاف‌پذیری تاکتیکی در چارچوب فرماندهی ، تقویت ارتباطات، و توسعه دانش عملیاتی به‌عنوان شرایط علّی، محرک‌های اصلی عجین شدن هستند. توانمندسازی کارکنان ، ارتقای تعهد، پاسخگویی فردی، بهبود زیرساخت‌ها، ایجاد راحتی عملیاتی، و تقویت حس وظیفه نیز بسترهای لازم را فراهم می‌کنند. فشارهای فردی و محیطی موانعی هستند که می‌توانند این فرآیند را مختل کنند، راهبردهایی مانند تقویت خودکارآمدی، توجه به عوامل روان‌شناختی، ارائه مشوق‌ها، و حمایت عملیاتی می‌توانند بر این موانع غلبه کنند. پیامدهای این شناخت شامل افزایش کارایی عملیاتی، معنایابی فردی، بهبود عملکرد، و رشد مأموریت‌محور است که همگی به آمادگی بهتر، روحیه بالاتر و توسعه پایدار سازمانی منجر می‌شوند. این نتایج نشان می‌دهد که با تمرکز بر اقدامات برنامه‌ریزی‌شده و منسجم، می‌توان عجین شدن با کار را در نیروهای نظامی تقویت و اهداف راهبردی را محقق ساخت. https://www.asrq.ir/article_237689.html جمعیت به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های اساسی اقتدار ملی کشورها بوده و اقتدار ملی برای یک کشور، حافظ هویت، مایه عزت و وسیله رسیدن او به آرمان هاست. این پژوهش با رویکرد کیفی با هدف بررسی ناترازی جمعیت در حوزه اقتدار امنیتی و دفاعی جمهوری اسلامی ایران انجام گرفت. پژوهش حاضر از نوع کاربردی_توسعه‌ای و با بهره گیری از نظر خبرگان حوزه امنیت و علوم اجتماعی و منابع و آمارهای در دسترس انجام گرفت. حجم نمونه پژوهش متشکل از 20 نفر از خبرگان حوزه امنیت ملی و علوم اجتماعی به‌صورت هدفمند انتخاب گردیدند. یافته‌های پژوهش نشان داد که هرگونه عدم تعادل در ساختار جمعیتی کشور و تغییر در ابعاد ترکیب، توزیع، حرکات و کیفیت جمعیت می تواند از طریق اثرگذاری بر مولفه های مهم اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی بر اقتدار امنیتی و دفاعی کشور موثر باشد؛ از سوی دیگر در پی بر هم خوردن تعادل ساختاری جمعیت ایران همچون کاهش زاد و ولد، سالمندی جمعیت، ناترازی مهاجرت و در پی آن کاهش نیروی جوان دارای توان نظامی و امنیتی که ناشی از سیاست های نادرست جمعیتی، تغییرات فرهنگی و سبک زندگی بوده می تواند ضمن ایجاد وضعیتی نگران کننده در ساختار جمعیتی کشور، چالشی بسیار مهم برای اقتدار امنیتی و دفاعی باشد. شایسته است با تلاش در جهت ایجاد تعادل در ساختار جمعیتی کشور و تغییر در مولفه های ابعاد چهارگانه موثر بر آن شامل ترکیب، توزیع، حرکات و کیفیت جمعیت بوسیله اجرای طرحی جامع و با نگاه علمی به روند شکل گیری و تغییر در ساختارهای جمعیتی اقدام گردد. https://www.asrq.ir/article_237690.html پژوهش حاضر با هدف تطبیق مضامین دستورا لعمل "خرابکاری ساده" با رفتارهای سازمانی رایج در سازمان‌های دفاعی در ایران ارائه هشدارها و توصیه‌های راهبردی به مدیران کشور انجام شده است.روش تحقیق شامل تحلیل مضمون سند برای استخراج 34 رفتار ناکارآمد مدیریتی و سازمانی بود. سپس، پرسشنامه‌ای بر اساس این مضامین طراحی و میان جامعه آماری 400 نفری متشکل از مدیران، سرپرستان، کارکنان و نیروهای خدماتی درچهار بخش ستادی یک سازمان دفاعی توزیع شد. داده‌های حاصل در نرم افزار SPSS تحلیل گردید.یافته‌ها نشان داد که حدود 70% پاسخ‌دهندگان رفتارهایی مانند بروکراسی‌ها، خستگی کارکنان خلاق، ایجاد تضادهای داخلی و کژفهمی تعمدی را در سطح بالا ارزیابی کردند. این رفتارها نا شی از ضعف‌های مدیریتی، فرهنگ سازمانی ناسالم و نفوذ خارجی بوده و به کاهش بهره‌وری منجر شده است. علاوه بر یا فته‌های آماری و تحلیل‌ها،روشن شد این رفتارها، نه ‌تنها بر بهره ‌وری سازمانموثراست، بلکه پیامدهای برای اعتماد عمومی و ثبات اجتماعی به همراه دارد. فقدان سیا ست ‌های مدیریتی شفاف و نظام‌ های ارزیابی مؤثر، زمینه‌ساز تقویت این رفتارها شده و تلاش ‌های اصلاحی را با چا لش‌هایی روبه‌رو می‌کند. نقش نفوذ خارجی و تهدیدات اطلاعا تی در این رفتارها نباید نادیده گرفته شود، این عوامل می‌توا نند به تضعیف سازمان ‌ها و اختلال در آنهامنجر شوند.در نتیجه پژوهش بر اهمیت اصلاح ساختارهای مدیریتی، شفاف ‌سازی فرآیندها، توسعه نظارت مستقل و ایجاد فرهنگ سازمانی سالم تأکید دارد. اجرای این اقدامات می‌توا ند به کا هش رفتارهای مخرب، ا فزایش اعتماد عمومی و بهبود عملکرد سازمان‌منجر شود.